Τι πρέπει να γνωρίζετε για την καρδιά του παιδιού σας

softas– του Πασχάλη Σόφτα, Καρδιολόγου (Σοφίας Βέμπο 17, Κομοτηνή, Τηλ. Ιατρείου: 25310 80085).

Η παιδοκαρδιολογία γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη τα τελευταία πενήντα χρόνια, χάριν αφενός των νέων ανακαλύψεων στην ιατρική, και αφετέρου των ικανοτήτων των λειτουργών της υγείας στη χρήση εξοπλισμών υψηλής τεχνολογίας.

Δόθηκε έτσι η δυνατότητα της έγκαιρης και ακριβούς διάγνωσης, και της εφαρμογής φαρμακευτικής ή χειρουργικής θεραπείας, δίνοντας μία ελπίδα ζωής, βελτιώνοντας την καθημερινότητα (για παράδειγμα η χειρουργική διόρθωση κληρονομικών ή επίκτητων καρδιοπαθειών, η χειρουργική ή φαρμακευτική αντιμετώπιση επικίνδυνων αρρυθμιών κ.τλ.).

Από τη σκοπιά του ιατρού, η προσέγγιση του παιδιατρικού ασθενή είναι διαφορετική από εκείνη του ενήλικα: είναι πάντα απαραίτητη η παρουσία ενός γονέα, όχι μόνο για νομικούς λόγους, αλλά και για τη λήψη ενός καλού ιστορικού. Το παιδί πολλές φορές δεν είναι σε θέση να περιγράψει τα συμπτώματα, φοβισμένο από την παρουσία του γιατρού, και συχνά καθιστά δύσκολη την εξέτασή του.

Η καρδιολογική εξέταση έχει τον σκοπό της εκτίμησης της καρδιαγγειακής κατάστασης του παιδιού, και μεταξύ των άλλων, της ορθής αξιολόγησης, μέσω της ακρόασης αρχικά, της καρδιακής λειτουργίας και της πιθανής ύπαρξης πρόσθετων τόνων (κοινώς φυσημάτων).

Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού στην παιδική ηλικία κατά την ακρόαση της καρδιάς, παρουσιάζει έναν ήχο φυσήματος που στις περισσότερες περιπτώσεις είναι μουσικός, μεταβάλλεται με τη θέση του σώματος, και δεν έχει παθολογική σημασία (αθώο φύσημα).

Εάν υπάρχουν αμφιβολίες, τότε έχει ένδειξη η υπερηχογραφική εξέταση του παιδιού με το δισδιάστατο color-Doppler. Η εξέταση θα πρέπει να ολοκληρωθεί με τη μέτρηση της αρτηριακής πίεσης με την κατάλληλη περιχειρίδα για το άκρο του παιδιού (δε θα πρέπει το πλάτος της περιχειρίδας να ξεπερνά τα 2/3 του μήκους του μπράτσου ή του μηρού). Συχνά, λόγω της έλλειψης της κατάλληλης περιχειρίδας, γίνεται λανθασμένη μέτρηση της αρτηριακής πίεσης, που οδηγεί σε λάθος διαγνώσεις, δημιουργεί ανώφελες ανησυχίες, και υποβάλλει το παιδί σε αδικαιολόγητες εξετάσεις. Παρόλα αυτά η αρτηριακή υπέρταση στην παιδική ηλικία είναι ένα φαινόμενο πολύ συχνότερο από εκείνο που πιστεύουν οι περισσότεροι, και τα αίτια είναι μεταξύ άλλων γενετικά, νεφρολογικά, ενδοκρινολογικά, καρδιαγγειακά. Μία αιτία είναι και μία περίσφιξη της αορτής (η στένωση του ισθμού της αορτής), και για τον λόγο αυτό θα πρέπει να γίνεται κατά τη διάρκεια της επίσκεψης και η ψηλάφηση των μηριαίων αρτηριών του παιδιού.

Το ηλεκτροκαρδιογράφημα είναι μία σημαντική εξέταση. Με αυτό εκτιμάται η ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς, ο ρυθμός, η συχνότητα, και η μορφολογία της καταγραφής μπορεί να καταδείξει παθολογικές καταστάσεις που δεν μπορούν να φανούν με διαφορετικό τρόπο (π.χ. ένα σύνδρομο προδιέγερσης των καρδιακών κοιλιών). Για τον λόγο αυτό θα πρέπει να εκτελείται κατά τη γέννηση του παιδιού, πριν από μία χειρουργική επέμβαση, αλλά και στην απλή τακτική εξέταση ρουτίνας.

Καλό θα ήταν να τονιστεί η σημασία της εκτέλεσης των καρδιολογικών εξετάσεων πριν από την έναρξη μιας δραστηριότητας που περιλαμβάνει τη φυσική άσκηση. Για την απλή άσκηση ο παιδίατρος πρέπει να συμπληρώνει το πιστοποιητικό υγείας μετά την εκτέλεση του καρδιογραφήματος. Για την άσκηση όμως σε αγωνιστικό επίπεδο, ο μικρός αθλητής, ανάλογα και με την ηλικία, θα πρέπει να υποβάλλεται και σε επιπλέον εξετάσεις, όπως το ηλεκτροκαρδιογράφημα μετά την κόπωση (Step test x 3’), σπιρομετρικό έλεγχο, εξέταση ούρων κ.α. Αν δε, κατά την εξέταση προκύψουν παθολογικά φαινόμενα (αίσθημα παλμών, αρρυθμίες, συγκοπή κ.τλ.), είναι απαραίτητο να εκτελεστούν περαιτέρω εξετάσεις που καθορίζονται αναλόγως. Στην περίπτωση των  παιδιών που παρουσιάζουν μία χρόνια πάθηση, θα πρέπει να γίνει μία πιο ολοκληρωμένη εκτίμηση, που θα στοχεύει στον καθορισμό της πραγματικής κατάστασης του ασθενή με σκοπό την προσαρμοσμένη φυσική άσκησή του με τον ασφαλέστερο δυνατό τρόπο. Υπογραμμίζεται εδώ ότι στην Ελλάδα η νομοθεσία για την προστασία της υγείας του μαθητή είναι πολύ αυστηρή, με αποτέλεσμα να κατακρίνεται από πολλές φωνές ο υπερβολικός ιατρικός έλεγχος που επιβάλλει. Αποδεικνύεται ωστόσο επαρκής και ικανή στην πρόληψη των καρδιακών επεισοδίων στους νέους αθλητές.

Η μη επεμβατική καρδιολογική διαγνωστική προσέγγιση του παιδιού γίνεται με την εκτέλεση του υπερηχοκαρδιογραφήματος. Αυτό μπορεί να γίνει: πριν από τη γέννηση του παιδιού, με σκοπό να αναδείξει πιθανές εκ γενετής ανωμαλίες, στο νεογνό αν υπάρχει μία πάθηση της καρδιάς, αλλά και σε μεταγενέστερες εποχές για τον έλεγχο της εξέλιξης μιας παθολογικής κατάστασης στην καρδιά κληρονομικής ή επίκτητης ή για τη διαλεύκανση μιας υποθετικής διάγνωσης. Φυσικά δεν μπορούν να αναπτυχθούν εδώ όλες οι ενδείξεις της υπερηχοκαρδιογραφικής εξέτασης. Μια αρχή όμως που πρέπει να τηρείται είναι πως από τη στιγμή που πρόκειται για εξέταση δευτέρου επιπέδου, θα πρέπει να προτείνεται από ειδικό καρδιολόγο. Σε γενικές γραμμές, για όσους δεν έχουν ειδικές γνώσεις, θα πρέπει να ειπωθεί πως ενώ το ηλεκτροκαρδιογράφημα εξετάζει την ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς, το υπερηχοκαρδιογράφημα έχει στόχο τη μελέτη της ανατομίας της καρδιάς, των ροών, των όγκων, της λειτουργίας των καρδιακών βαλβίδων. Συνεπώς οι δύο εξετάσεις είναι συμπληρωματικές.

Η εκτίμηση καρδιακής κυκλοφοριακής λειτουργίας προβλέπει την εκτέλεση της δοκιμασίας κόπωσης σε κυκλοεργόμετρο (ποδήλατο) ή κυλιόμενο τάπητα (διάδρομο). Υπάρχουν αρκετές ενδείξεις για την εκτέλεση αυτής της εξέτασης, μεταξύ των οποίων η παρουσία ενός συμπτώματος (αίσθημα παλμών, λιποθυμία, εύκολη κόπωση, κ.α.) με την άσκηση, η ανάγκη καθορισμού της πραγματικής λειτουργικής ικανότητας ενός ατόμου υγιούς ή ασθενούς, η καταγραφή του καρδιακού ρυθμού της συχνότητας και της αρτηριακής πίεσης κατά την κόπωση. Είναι μία εξέταση που πραγματοποιείται σε ασφαλές περιβάλλον, από εξειδικευμένο προσωπικό, έτοιμο να επέμβει σε περίπτωση ανάγκης. Όσον αφορά στα παιδιά, η ηλικία και το ύψος είναι σημαντικοί παράγοντες για την επιλογή του είδους της εξέτασης (ποδήλατο ή διάδρομος): Το βάδισμα και το τρέξιμο είναι πιο εύκολα από το ποδήλατο κι έτσι ο κυλιόμενος τάπητας είναι ευκολότερος για τα μικρότερα σε ηλικία παιδιά και για τα παιδιά με μικρότερο ύψος που δεν τα καταφέρνουν να κάνουν πετάλι στο σχετικά μεγάλο ποδήλατο.

Εδώ και αρκετά χρόνια έχει γίνει κατανοητή η σημασία της εκτίμησης του ασθενή όχι μόνο στην ηρεμία αλλά και κατά την κίνηση της καθημερινότητας, ακόμα και στην παιδική ηλικία. Η εξέταση ενός ασθενή στο ιατρείο πολλές φορές έχει περιορισμούς και μπορεί να οδηγήσει σε διαγνωστικό σφάλμα. Πέρα από το σύνδρομο της λευκής μπλούζας, το ίδιο το περιβάλλον και το άγχος που συνδέεται με την ίδια την επίσκεψη είναι στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την ιατρική κρίση. Για τον λόγο αυτό εξετάζεται το δυναμικό ηλεκτροκαρδιογράφημα 24ώρου (Holter) και η δυναμική καταγραφή της αρτηριακής πίεσης για 24 ώρες. Στην πρώτη περίπτωση μελετάται ο ρυθμός, η συχνότητα και η ηλεκτρική συμπεριφορά της καρδιάς κατά τη διάρκεια μιας συνηθισμένης ημέρας (σχολείο, ύπνος, παιχνίδι). Στη δεύτερη περίπτωση μελετάται η διακύμανση της αρτηριακής πίεσης κατά τη διάρκεια ενός 24ώρου. Το Holter αποτελεί μια σημαντική βοήθεια στη διάγνωση των αρρυθμιών και στην ορθή τους αντιμετώπιση. Όπως ήδη αναφέρθηκε πριν, η αρτηριακή υπέρταση στην παιδική ηλικία έχει μία επίπτωση που δεν είναι αμελητέα. Η 24ωρη δυναμική καταγραφή της σε έναν μικρό ασθενή είναι πολύ χρήσιμη για την εκτίμηση της πραγματικής της διάστασης και συμπεριφοράς.

Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε, πως όλες αυτές οι εξετάσεις προκαλούν πάντα ενόχληση στον μικρό ασθενή και γι’ αυτό προτείνονται από τον γιατρό μόνο αν είναι απαραίτητες. Η ψυχολογία του παιδιού στην ανάπτυξη θα πρέπει να προστατευτεί από το άγχος και το στρες κλινικών εξετάσεων πιθανώς περιττών και αχρείαστων.

Τα τελευταία χρόνια η άσκηση στην παιδική ηλικία γνώρισε μεγάλες αλλαγές. Αν στο παρελθόν κυριαρχούσε η αυθόρμητη δραστηριότητα στις αλάνες, στις πλατείες και στους δρόμους, σήμερα η καθιστική ζωή είναι ένα φαινόμενο με μεγάλη έκταση. Όμως ταυτόχρονα όσοι ασχολούνται με την άθληση πολύ συχνά το κάνουν σε πολύ έντονο επίπεδο, συχνά αγωνιστικό.  Τώρα πια υπάρχουν πολλά παιδιά και έφηβοι που υπομένουν πολύ  έντονο ψυχοσωματικό εργασιακό φόρτο παρόμοιο με τους ενήλικες. Από αυτή την κατάσταση προκύπτει και η ανάγκη υποβολής αυτών των «αθλητών» σε προσεκτικές εξετάσεις. Η παιδιατρική αρρυθμιολογία τις τελευταίες δεκαετίες σημείωσε μεγάλη πρόοδο στη διάγνωση και θεραπεία των αρρυθμιών. Υπάρχει μια μεγαλύτερη επίγνωση της σημασίας της πρόληψης φαινομένων δυνητικά θανατηφόρων μέσω διαγνωστικών εξετάσεων και κατάλληλων θεραπειών.

Κύριος στόχος παραμένει να βοηθηθούν οι μικροί ασθενείς ώστε να βιώσουν όσο το δυνατό καλύτερα τα πρώτα αυτά χρόνια της ζωής τους, μιας φυσιολογικής ζωής που θα εμπεριέχει μια κανονική φυσική δραστηριότητα και όλα τα στοιχεία εκείνα που συνεισφέρουν στη βελτίωση της ποιότητάς της.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

error: Το περιεχόμενο προστατεύεται!!!